Stof tot nadenken in museum Jan Heestershuis

SCHIJNDEL | Op 23 oktober wordt in Schijndel gevierd dat het dorp tachtig jaar geleden werd bevrijd van de Duitse bezetting. Na de hevige strijd in de regio kon eindelijk de vrijheid worden gevierd. Ook in museum Jan Heestershuis wordt stilgestaan bij deze periode. De Schijndelse schilder Jan Heesters hielp diverse onderduikers en portretteerde verschillende van hen tijdens de oorlog. Naast deze expositie heeft gastcurator Bianca van der Linde een bijzondere tentoonstelling samengesteld die de bezoekers uitnodigt om na te denken.

Door: Bas Ulehake

In het museum is de nieuwe tentoonstelling ‘Stof tot Nadenken’ te zien, die draait om textiel in al zijn vormen en verhalen vertelt over verleden, identiteit, duurzaamheid en creativiteit. Bianca werd door het museum gevraagd om mee te denken over een expositie rond textiel. “Ze vroegen of ik ideeën had en ik heb nooit maar één idee,” lacht ze. Van daaruit is een mooie samenwerking met Marike de Kroon en Annique Hermans ontstaan. Vanuit haar ervaring in de modewereld kijkt Bianca op een bijzondere manier naar stoffen en kleding. “Textiel is meer dan alleen iets om te dragen. Het kan een manier zijn om een verhaal te vertellen of je gevoelens uit te drukken,” legt ze uit. Zo ontstond het idee voor een tentoonstelling waarin textiel in de breedste zin van het woord centraal staat.

Vrijheidsrokken
In de tentoonstelling krijgen de vrijheidsrokken een belangrijke plek. Deze rokken werden direct na de Tweede Wereldoorlog gemaakt van verschillende lapjes stof die elk een betekenis hadden. Bianca legt uit: “De vrijheidsrokken werden na de oorlog ontworpen door Mies Boissevain-van Lennep en waren bedoeld als symbool van de herwonnen vrijheid en om de verbondenheid en solidariteit van de naoorlogse samenleving te benadrukken. De rokken werden gemaakt van stoffen die voor de drager een speciale betekenis hadden, zoals restanten van oude kleding of stoffen die herinneringen opriepen aan de oorlogsjaren.”

Een bijzonder detail van deze rokken was de officiële stempel die erop werd aangebracht. Deze stempel maakte de rokken tot officieel geregistreerde vrijheidsrokken. Elk jaar konden er nieuwe borduursels of toevoegingen worden gedaan, waardoor de rok steeds verder groeide en veranderde. 

Vrijheidssokken
Naast de vrijheidsrokken introduceert Bianca ook vrijheidssokken, een moderne interpretatie met dezelfde symboliek. Bianca koos voor een neutrale kleur, zoals lila, die door iedereen gedragen kan worden. “Ik wilde een eigentijdse variant maken op de vrijheidsrokken en de link met Janssen de Wit leggen,” vertelt ze.

Kleding als statement
Bianca legt uit hoe textiel meer vertelt over identiteit en maatschappelijke ontwikkelingen. Ze bespreekt de iconische actie van ontwerpster Katharine Hamnett, die tijdens een ontmoeting met premier Margaret Thatcher een shirt droeg met de tekst “58% don’t want pershing”. “Zo zie je hoe kleding een statement kan maken,” zegt Bianca. Ook komt het thema polarisatie in de samenleving aan bod. “Ik hou van contrast in mijn werk, net als in het leven,” vertelt Bianca.

Duurzaamheid en hergebruik
Een ander belangrijk onderdeel van de tentoonstelling richt zich op duurzaamheid. Bianca vertelt enthousiast over een project waarbij oude truien van kringloopwinkel het Vincentje worden gerecycled. “We halen de truien uit elkaar en knippen van het garen nieuwe draden,” legt ze uit. Deze draadjes worden vervolgens gebruikt om een tapijt te knopen. “Het is een intensief proces, maar het is bijzonder om iets nieuws te maken van oude materialen,” zegt Bianca. Het doel van dit project is niet alleen om hergebruik te stimuleren, maar ook om mensen bewust te maken van de waarde van bestaande materialen.

Een uitnodiging tot nadenken
De titel van de tentoonstelling is zorgvuldig gekozen. Bianca wil bezoekers uitnodigen om na te denken over wat textiel betekent, vroeger en nu. “Er zijn geen kant-en-klare antwoorden, maar het gaat erom dat mensen zich vragen gaan stellen,” vertelt ze. De tentoonstelling laat zien hoe textiel door de eeuwen heen is gebruikt om uitdrukking te geven aan vrijheid, herinneringen en creativiteit. “Of het nu gaat om vrijheidsrokken, vrijheidssokken of een tapijt van oude truien, elk stuk vertelt zijn eigen verhaal,” besluit Bianca.

De expositie is nog tot en met 26 januari 2025 te zien in Museum Jan Heestershuis