D’n Hertog en z’n hout

Als Hertog Jan van Brabant nog geleefd zou hebben, had hij zich vast dubbel gelachen; zijn voorpootrecht heeft menig ambtenaar tot wanhoop gedreven. Bijvoorbeeld dat geval van die Schijndelse boer die voor de rechter werd gedaagd door de gemeente. De boer mocht van de gemeente geen bomen aanplanten in de berm. De boer liet het erop aankomen, en plantte een dubbele rij kannidassen. De gemeente schakelde een advocatenkantoor in, de boer deed het zelf. De rechter gaf de boer op alle punten gelijk: het oude voorpootrecht was nog steeds van kracht. Dat houdt in dat de bewoner, die een perceel heeft wat grenst aan de berm, zelf mocht bepalen óf hij bomen in die berm gaat planten, èn van welke soort. Hij was wel verantwoordelijk voor het onderhoud en aansprakelijk bij eventuele schade door vallende takken.

Waar komt dit voorpootrecht vandaan?
Hertog Jan kwam op het idee om in de hele Meierij het planten van bomen aan te moedigen. Het werd dus een soort verkapte subsidie in het jaar 1491. De oorkonde hiervan ligt in het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) opgeslagen in Den Bosch. Alle inwoners mochten dus hun eigen berm tweezijdig beplanten, en de opbrengst van het hout voor eigen gebruik benutten. Als het hout verkocht werd, ging 10 procent naar d’n Hertog. Dit voorpootrecht had -voor d’n Hertog- een tweeledig doel: hij moest ergens geld vandaan halen (een Hertog van stand heeft nu eenmaal representatie-kosten, niedan?), èn er was houtnood in het hele land. Een stad als Den Bosch had alleen al veel hout nodig voor huizenbouw, en iedereen moest brandstof hebben voor de kachel, dus het idee van de Hertog was zo slecht nog niet…

Is dat voorpootrecht een zegen of een last?
Als natuurliefhebber zeg ik volmondig ja, een enorme steun in de rug van de Meierijse natuur. Nergens in ons land vind je zo’n prachtig coulissenlandschap van laanbomen, en dat is te danken aan onze Hertog Jan. Ik kan me voorstellen dat overheidsinstanties wat minder enthousiast zijn, die in conclaaf moeten met elke eigenaar van het voorpootrecht. Want de gemeentes zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van de wegen en niet alle bomen zijn geschikt voor laanbeplanting. Dus een uitdaging voor de ambtenaar.

Hoe gaan we nu verder?
Weet u ze te liggen: de Schrijvershoef, Schootsehoef, Venushoef, Bundershoef, Lobbenhoef; oude landbouwgebieden die nog steeds met voorpootstroken zijn begrensd. En de Wielse Kamp, de Heikampen en de Harde Kamp? Een kamp was een soort cultuureiland, midden in de woestenij van het Schijndelse woud. Dit zijn niet alleen mooie veldnamen, maar je kunt er nog steeds anno 2024 van genieten; dat is toch schitterend? En het wordt nog mooier: er wordt hard gewerkt om deze oude historische gebieden in Schijndel te versterken. Bijvoorbeeld bij het Elder Broek, het hart van de Bodem van Elde, in de tijd van Hertog Jan zijn paradepaardje. Stichting Ark heeft onlangs grond rondom het “d’Eld Broek” verworven, en gaat binnenkort dit mooie bosgebied in oppervlakte verdubbelen. Kijk, dat zal onze Hertog op zijn wolkje wel waarderen!

Anton Hellings.