Oud en nieuw op de hei

De dagen beginnen weer te lengen, maar ik heb toch mijn muts op. Bij helder weer lonkt de hei, om een frisse neus te halen, èn om een punt te zetten achter de feestdagen van de afgelopen weken. Ik begin mijn wandeling bij de Leijerweg in de Rooise Hei. Ik heb me voorgenomen om grofweg een rondje te lopen rondom het Damianenklooster, op de grens tussen Veghel, Rooi en Schijndel.

Noestige vliegdennen
De Leijerweg gaat richting de Vlagheide over in een zandweg, met het karakter van een echte heiweg: links en rechts valt mijn oog op dikke, noestige grove dennen. Wij noemen ze vliegdennen, omdat de zaden uit de dennenappels zich vliegend op de wind ver kunnen verspreiden. Het zijn bomen die de schrale omstandigheden goed aankunnen. En dat is hier ook nodig, want de ondergrond bestaat enkel uit klapzand met hier en daar een leemlaagje. De Rooise Hei is de afgelopen honderd jaar letterlijk helemaal op de schop genomen, en de bovenlaag (bouwzand) is rigoreus afgevoerd. Hierdoor ontstond er een nieuw landschap met voornamelijk landbouwgrond, en is de benaming “hei” eigenlijk niet meer van toepassing. Maar hier en daar, zoals hier in de berm van de Leijerweg, vind je nog resten van heidevegetatie, zoals de struikheide en het pijpenstrootje.

Schaatsen op de Rijt
Ik kom aan het eind van de Leijerweg bij de Beeksche Waterloop. Het valt op dat hier het water behoorlijk stroomt. Onwillekeurig krijg ik een beeld van hele families, die hier honderd jaar geleden over de ondergelopen hei van Schijndel naar Rooi schaatsten. Je moet er wel een beetje fantasie voor hebben: toen kronkelde de Rijt in mooie meanders, en zocht zijn weg via de lagere delen van de hei. De Rijt is nu omgeturnd naar een kaarsrechte waterloop, en vormt een eindje verder de scheiloop tussen Schijndel en Rooi. De oude brabantse naam “Rijt” staat voor een kleine beek, en die benaming zie je terug in veld-, straat- en familienamen. Ik heb van de Heem-natuurgroep St. Oedenrode archiefmateriaal gekregen, waaruit blijkt dat de hoofdafvoer van het water vroeger niet naar het westen ging zoals nu, maar naar het oosten, dus richting de Aa. Een hele operatie dus…

Nieuwe natuur
Via de Veerse Heide kom ik langs het nieuwe landgoed “De Rijt”, waar aan de kant van de Vlagheide prachtige villa’s zijn verrezen. Maar er is toch nog genoeg ruimte over voor nieuwe natuur: er is een mooie meander uitgegraven, precies waar de loop van de oude Rijt liep. Als wandelaar word je uitgenodigd om via de brug over “de nieuwe Rijt” een rondje te maken. Hier is ook een oeverwand gebouwd voor de Oeverzwaluw, een koloniebroeder die nestelt in steile zandwanden. Rooise vrijwilligers komen hier jaarlijks onderhoudswerk doen, en dat betaalt zich uit in een stabiele populatie Oeverzwaluwen: sjappoo!

Oude woeste hei
Toegegeven, het zijn maar kleine puzzelstukjes in een groot strakgetrokken landschap, maar als ecologische stapstenen zijn ze zeer waardevol: de oude bosjes die bewaard zijn gebleven dankzij particuliere eigenaren. Eén van die eiken-berken-bosjes ligt aan de Beeksche Waterloop, en daar loop ik via de Damianenweg langs. Ik herken de oude bedding van de Rijt aan de bosrand, maar die heeft geen water meer. Dus zo moest de woeste Rooise Hei er vroeger hebben uitgezien…Terwijl ik mijn rondje afmaak, hoop ik stiekem dat er meer van dit soort krenten in de (Rooise) pap bij mogen komen.

Anton.