‘We moeten zorgen dat de herinnering blijft’

SCHIJNDEL / VUGHT - Wie de poorten van Nationaal Monument Kamp Vught binnenloopt, voelt het direct. De stilte, de geschiedenis, de verhalen die hier nog altijd rondgaan. Voor Ruud Verstraten uit Sint-Oedenrode en Liesbeth Prijt uit Schijndel is het dagelijkse realiteit. Beiden werken al jaren op deze indrukwekkende plek en zetten zich in om de herinnering levend te houden. Met het oog op 4 mei, de landelijke dodenherdenking, is hun werk misschien wel belangrijker dan ooit.

Door: Jeroen van de Sande 

Ruud werkt inmiddels zes jaar bij het monument als coördinator jaarprogramma en publieksactiviteiten. Liesbeth is als operationeel manager zelfs al twintig jaar aan het museum verbonden. Ze zagen de bezoekerscijfers in de afgelopen jaren uitgroeien van zo’n 70.000 per jaar tot meer dan 100.000 in 2025. Een mijlpaal die toen Liesbeth begon nog maar moeilijk voorstelbaar leek. Het groeit eigenlijk als een olievlek,” vertelt ze. “Als één school komt, volgen er vaak meer uit dezelfde regio.” Die groei is zichtbaar in alles. Van een vernieuwde aanbouw en een groeiend team tot een professionelere inrichting en een sterke aanwezigheid op social media. Maar de kern blijft hetzelfde: het doorgeven van verhalen. “De verhalen krijgen hier een gezicht,” zegt Liesbeth treffend.

Dagelijks ontvangen ze bezoekers uit binnen- en buitenland. Basisscholen, middelbare scholen en individuele bezoekers komen hier om te leren, maar vooral ook om alles te begrijpen. Met vernieuwde lespakketten en audiotours – ook speciaal voor kinderen – wordt de geschiedenis toegankelijk gemaakt voor nieuwe generaties.

Bijzondere vondst
Dat die verhalen blijven komen, blijkt wel uit bijzondere vondsten. Zo dook er een paar jaar geleden een drietal foto’s op via eBay: beelden van station Vught, waarop Joden te zien zijn die wachten op deportatie naar de vernietigingskampen in Oost-Europa. Ze bleken afkomstig van een Duitse soldaat. Ruud reisde samen met een vriend af naar Duitsland om de foto’s op te halen bij een handelaar. “Een bizar avontuur,” noemt hij het. Inmiddels is één van de foto’s levensgroot te zien in het museum. “Je zou denken dat na 75 à 80 jaar alles wel verteld is, maar er duiken dus altijd weer nieuwe verhalen op.” En die verhalen raken, zeker als ze dichtbij komen. Ruud laat vier bordjes zien met namen van verzetshelden uit Sint-Oedenrode, die in Vught zijn geëxecuteerd. Ook vertelt hij over een 15-jarige jongen uit Schijndel, die op het terrein werkte en per ongeluk werd doodgeschoten door een bewaker in een wachttoren. Liesbeth herinnert zich een bijzonder moment met een scholier. “We ontdekten dat haar overgrootmoeder hier had gezeten. We hadden nog haar zakdoek, met haar naam erop. Dat meisje mocht die aan haar klas laten zien… ja, dat maakte diepe indruk.” Het zijn verhalen die laten zien hoe groot de impact was, ook in deze regio.

Aan het denken
In ruim anderhalf jaar tijd zaten er zo’n 32.000 mensen gevangen in Kamp Vught, onder wie 12.000 Joden. Het merendeel van hen werd gedeporteerd naar vernietigingskampen als Auschwitz en Sobibor. Meer dan 750 mensen kwamen in Vught zelf om het leven, met name in de laatste fase van de oorlog. Het aanwezige crematorium werd gebruikt om de lichamen te verwerken. Vooral wanneer je de ovens in het museum in het echt ziet, besef je hoe bizar die tijd is geweest. “Het museum betekent echt iets voor de mensen die komen,” zegt Ruud. Zijn interesse in de Tweede Wereldoorlog begon al op jonge leeftijd. Als scholier bezocht hij het kamp samen met zijn oma. “Dat maakte toen al indruk.” Nu ziet hij dagelijks wat het met mensen doet. “Vooral voor bezoekers die hier familie hebben gehad. We hopen dat het mensen aan het denken zet, zeker in de tijd waarin we nu leven. Want laten we eerlijk zijn: wat toen gebeurde, gebeurt op andere plekken in de wereld nog steeds.”

Herdenking
Naast het museum en de herdenkingen draait er een grote organisatie achter de schermen. Liesbeth is verantwoordelijk voor alles daaromheen: van vrijwilligers en het café tot de schoonmaak. “Voor mij zijn de vrijwilligers mijn drijfveer,” zegt ze. “We hebben zo’n 150 mensen die zich inzetten. Ik ken ze allemaal en we kunnen er altijd meer gebruiken.” Op 4 mei vindt de jaarlijkse herdenking plaats bij Nationaal Museum Kamp Vught. Ruud stelt het programma samen en zorgt voor de invulling. Waar vroeger nog oud-gevangenen aanwezig waren, is dat nu niet meer mogelijk. “Daar moeten we het programma op aanpassen,” legt hij uit. “Maar één ding blijft hetzelfde: we moeten zorgen dat de herinnering blijft.”

De herdenking op 4 mei is vrij toegankelijk en begint om 14.00 uur. Er worden zo’n 800 bezoekers verwacht. Onder anderen politiek commentator Anna van Zoest zal spreken en zangeres Do verzorgt een muzikaal moment. Meer informatie over het programma vind je op www.nmkampvught.nl Het museum is daarnaast op zoek naar nieuwe vrijwilligers, met name voor het museumcafé. Ben je geïnteresseerd, stuur dan een mailtje naar liesbeth.prijt@nmkampvught.nl..

Lees ook

Gezellig koffieconcert smaakt naar meer