‘Vijf minuten leren van een ander’

WIJBOSCH | Petra Thoen over 80 Beeldverhalen: vrijheid in klei, film en gesprek. “Bij ieder beeld zit een video.” Met die simpele zin vat kunstenaar en verhalenmaker Petra Thoen van Studio Hooi haar project 80 Beeldverhalen samen: keramische werken, met daaraan gekoppelde korte filmportretten die je ter plekke tijdens de nieuwe expositie via een QR-code bekijkt. Elk verhaal draait om één vraag: wat betekent vrijheid voor jou?

Het idee ontstond niet van de ene op de andere dag. Tijdens corona liet Thoen mensen kleihartjes maken met boodschappen die troost boden. De reacties raakten haar, maar tegelijk bleef het knagen: wat is het verhaal áchter zo’n boodschap? Dat onaffe gevoel, gecombineerd met lezingen en gesprekken rond 80 jaar bevrijding, liet het thema “vrijheid” steeds luider klinken. “Mensen trekken soms een verdedigingsmuur op als ze denken dat hun eigen vrijheid ter discussie staat,” zegt Thoen. “Daar wilde ik iets mee.”

Naast verzamelde beelden van kleine vrijheidsverhalen op scholen, evenementen en festivals hebben mensen ook individuele verhalen gemaakt in haar atelier. In totaal hebben meer dan 400 mensen meegedaan. Dit alles leverde mooie beelden op.

Beelden met stemmen
In de expositie staan vitrines vol keramische werken. De bezoeker scant een QR-code en ziet een korte video (ongeveer vijf minuten) waarin iemands vrijheidsgeschiedenis klinkt. “Ik vind het mooi gezegd: vijf minuten leren van een ander,” zegt Thoen. “Je hoeft het niet met elkaar eens te zijn; je kijkt even mee met wat vrijheid voor iemand anders betekent.”

Anoniem vertellen ter bescherming. “Na een paar verhalen heb ik besloten om alles anoniem te doen,” legt ze uit. “Ik film vaak alleen de handen en de namen knip ik eruit.” De keuze beschermt vertellers die bijvoorbeeld vluchtten of uit een gewelddadige relatie kwamen. “Familie of vrienden herkennen een stem misschien, maar voor anderen blijft de persoon onherkenbaar.”

Aanvankelijk droomde Petra van tachtig verhalen, passend bij 80 jaar bevrijding. “Het worden er nu zo’n veertig — en dat is al veel,” zegt ze. Daarom maakt ze hand-outs met kijklinks, zodat bezoekers thuis verder kunnen kijken. Na de expositie komen alle verhalen ook online.

Verhalen die blijven hangen
Sommige verhalen laten haar niet los. Ze vertelt over een jonge vrouw die begin jaren 2000 uit Oekraïne vertrok om vrij te komen uit een misbruikrelatie. In het atelier maakte de vrouw kleine bloemetjes als symbool voor de zwangerschappen die ze moest afbreken: “Ik werd er emotioneel van,” zegt Petra. “Het raakte iets wat dieper gaat dan kunst.” De complexiteit van iemands pad wordt zichtbaar wanneer dezelfde vrouw later — uit pijn en woede — op een partij stemt die pleit voor harde grenzen. “Je krijgt inzicht in hoe iemand tot zo’n keuze komt, ook als die schuurt.”

Een ander verhaal komt van een dochter van een kampoverlevende. Haar vader — geen jood, maar op de verkeerde plek op het verkeerde moment — keerde na de oorlog zwaar getekend terug. “Zij zei: breek die muur af en kijk naar de ander,” vat Thoen samen. “Zo’n zin maakt indruk op je.”

Er is ook licht en reflectie. Een negentienjarige jongen vertelt open over de privileges die hij heeft — wit, hetero, man — en hoe hij daar bewust mee om wil gaan. Het zijn precies die vijf minuten die het perspectief kunnen kantelen. “Wie weet ga je ook een beetje anders naar je eigen vrijheid kijken,” zegt de kunstenares.

Van kapsel tot kiesrecht: vrijheid in groot én klein
Wat Thoen gaandeweg leerde? Dat vrijheid zich net zo goed toont in alledaagse keuzes als in grote thema’s. “Ik ben me veel meer bewust van de vrijheden die ik heb,” zegt ze. “Dat ik als vrouw in Nederland ben geboren, heb kunnen studeren en de vrijheid heb om dit project überhaupt te doen — maar óók dat ik bijvoorbeeld mijn haarkleur kan veranderen zonder dat iemand anders daar iets over te zeggen heeft.”

Gesprek als verlengstuk
Naast de expositie organiseert Thoen vier kleinschalige avonden. Telkens vertellen twee sprekers kort hun vrijheidsverhaal, waarna het publiek in gesprek gaat. “Ik merkte dat mensen behoefte hebben om elkaar te ontmoeten en te praten,” zegt ze. De bijeenkomsten vinden plaats in een intieme zaal, precies groot genoeg voor echte uitwisseling.

De video’s blijven na afloop beschikbaar via een eigen website en sociale kanalen, zodat de verhalen kunnen doorleven. “Het is zonde om ze na een expositie te laten verdwijnen,” zegt ze. “Ze moeten de wereld in.”

Expositie op de Noordkade
Nu is het tijd voor een expositie. Deze vindt plaats op de eerste verdieping van Phoenix Cultuur in Veghel, een grote ruimte waar Petra alle beelden mag tonen. Daarnaast stellen ook gastkunstenaars uit de regio werk tentoon over vrijheid. De expositie, getiteld ‘Wat is vrijheid voor jou?’, is te bezoeken van 30 augustus t/m 5 oktober op de Noordkade (Verlengde Noordkade), 5462 EH Veghel.