De zwartkop rukt op

In deze tijden waarin we alleen maar pessimistische berichten lezen over de achteruitgang van onze natuur, is het wel eens fijn om ook eens een positief verhaal tegen te komen. En dat is zeer zeker het succesverhaal van de zwartkop! In de laatste twintig jaar is deze tuinzanger er in geslaagd om maar liefst een toename in ons land te laten zien van 400%... Hoe doet-ie dat nou? En waarom lukt het de zwartkop wel, en de nachtegaal, een vogel met een vergelijkbaar leefpatroon, helemaal niet?

Flexibele instelling
Dat helpt zeker: waarom het jezelf moeilijk maken met een speciaal insectenmenu, terwijl in de tuinen van de vogelliefhebbers volop aanvullend voedsel te vinden is? En dat is waar de zwartkop heel goed in is: hij (èn zij) is de afgelopen weken al bij ons gearriveerd vanuit hun overwinteringsgebied; Zuid-Engeland, of ietsje verder, de Mediteranee. Half april is het moeilijk om puur van insecten te leven, en dus pikt onze zwartkop hier en daar een besje of een vruchtje mee, ook al zijn ze wat overrijp. En dat maakt nu nèt het verschil met de voedselspecialisten (zoals de nachtegaal) die het moeilijk hebben nu de insecten sterk in aantal afnemen. Slim inspelen op de actuele situatie…

Een èchte lentezanger
Je hoeft geen kenner te zijn om de zwartkop te leren kennen. Het mannetje, met zwarte pet, geeft vanaf dag één flink gas: hij zingt een zeer helder lied, en laat dat horen in alle hoeken van zijn territorium. Als je goed luistert, merk je dat hij ook een prima imitator is: hij gebruikt de fluittonen van de merel, het gebrabbel van een kneu, het gekras van een spreeuw, de slag van een vink, en het gekwetter van een winterkoning. Hij heeft dus duidelijk meer noten op zijn zang… Vanwege zijn muzikale kant doe ik (uiteraard) mijn best om het de zwartkop naar de zin te maken. Ik snoei mijn rozen, hortensias, en ligustrums ook niet tot op de grond. Want als zijn uitbundige, vrolijke klanken vanuit zijn verstopplek door de tuin schallen, dan is het pas ècht voorjaar.

Waar vind je ‘m?
Zwartkoppen houden van braamstruwelen en rijke onderbegroeiing. Daar verstoppen ze zich graag, en laten vandaaruit hun melodieuze lied horen. Het vrouwtje, herkenbaar aan het bruine petje, broedt graag in het dichte struikgewas, vaak dicht bij de grond. Dus de trend van verruiging van onze bossen (door stikstof en toename van meststoffen) is voor de zwartkop geen probleem, integendeel: hij houdt van “rawozzie”. Wetenschappers hebben daarnaast ook nog een bijzondere ontdekking gedaan: het schijnt dat zwartkoppen die in Zuid-Engeland overwinteren, alleen een nestje maken met Zuid-Engelse meisjes-zwartkoppen (bruinkoppen dus). Dat komt omdat die een paar weken eerder in ons land arriveren dan de Spaanse concurrenten. En zo zouden we zomaar een scheiding kunnen krijgen tussen de Engelse en de Mediteranee zwartkoppen. Als deze trend zich voortzet in de toekomst, dan zou er -biologisch gezien- een nieuwe vogelsoort kunnen ontstaan. Maar voordat het zover is, zijn we ruw geschat een miljoen jaar verder…

Anton Hellings. 

Lees ook

Ode aan onze peppels